Current Affairs 12th November 2026 : Daily GK Update in Marathi
1. जुलै–सप्टेंबर 2026 या कालावधीतील PLFS त्रैमासिक बुलेटिननुसार, 15 वर्षे आणि त्याहून अधिक वयोगटातील व्यक्तींचा बेरोजगारी दर किती होता?
A. 5.4%
B. 5.1%
C. 4.8%
D. 6.8%
Answer: B. 5.1%
स्पष्टीकरण: राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाने (MoSPI) दिलेल्या माहितीनुसार, बेरोजगारीचा दर मागील तिमाहीतील 5.4% वरून घसरून 5.1% झाला. यामागील मुख्य कारण ग्रामीण बेरोजगारीतील घट हे होते. ग्रामीण बेरोजगारीचा दर 4.3% पर्यंत खाली आला.
2. अखिल भारतीय किनारपट्टी संरक्षण सराव 'सी विजिल-26' (Sea Vigil-26) च्या पाचव्या आवृत्तीचे समन्वयन कोणत्या संस्थेद्वारे केले जात आहे?
A. भारतीय तटरक्षक दल
B. भारतीय नौदल
C. गृह मंत्रालय
D. सीमा सुरक्षा दल
Answer: B. भारतीय नौदल
स्पष्टीकरण: Sea Vigil-26 हा सराव 11 ते 19 नोव्हेंबर 2026 या कालावधीत आयोजित करण्यात आला आहे. भारतीय नौदल या सरावाची प्रमुख संस्था म्हणून समन्वयाची जबाबदारी पार पाडत आहे.
3. Moody’s Ratings ने आर्थिक वर्ष 2026-27 साठी भारताच्या GDP वाढीचा अंदाज किती टक्क्यांपर्यंत वाढवला आहे?
A. 6.5%
B. 6.8%
C. 7%
D. 7.2%
Answer: C. 7%
स्पष्टीकरण: Moody’s ने चालू आर्थिक वर्षासाठी भारताच्या आर्थिक विकासाचा अंदाज पूर्वीच्या सुमारे 6.5% वरून वाढवून 7% केला आहे. मजबूत देशांतर्गत मागणी, गुंतवणुकीत सुधारणा आणि जागतिक ऊर्जा किमती वाढूनही भारतीय अर्थव्यवस्थेची स्थिरता ही यामागील प्रमुख कारणे आहेत.
4. सौदी अरेबियासोबत झालेल्या द्विपक्षीय हज करारानुसार हज-2027 साठी भारताचा यात्रेकरू कोटा किती निश्चित करण्यात आला आहे?
A. 1,50,000
B. 1,75,025
C. 2,00,000
D. 1,60,000
Answer: B. 1,75,025
स्पष्टीकरण: केंद्रीय मंत्री किरेन रिजिजू यांनी जेद्दाह येथे द्विपक्षीय हज करार-2027 वर स्वाक्षरी केली. भारताचा हज कोटा 2025 प्रमाणेच 1,75,025 ठेवण्यात आला आहे.
5. केंद्रीय मंत्रिमंडळाने रब्बी 2026-27 हंगामासाठी पोषक तत्त्वांवर आधारित अनुदान (NBS) दरांना मंजुरी दिली. यासाठी अंदाजे किती अर्थसंकल्पीय तरतूद आवश्यक आहे?
A. ₹50,000 कोटी
B. ₹62,370 कोटी
C. ₹45,000 कोटी
D. ₹70,000 कोटी
Answer: B. ₹62,370 कोटी
स्पष्टीकरण: ही रक्कम अर्थसंकल्पीय अंदाजापेक्षा सुमारे 64% अधिक आहे. रब्बी हंगामात शेतकऱ्यांना मदत करण्यासाठी नायट्रोजन अनुदान दुप्पट करण्यात आले असून फॉस्फरस अनुदानात 25% वाढ करण्यात आली आहे.
6. मुद्रा (Mudra) आणि स्टँड-अप इंडिया योजनांसाठी कर्ज हमी संरक्षणाची मुदत कधीपर्यंत वाढवण्यात आली आहे?
A. 31 मार्च 2028
B. 31 मार्च 2030
C. 31 मार्च 2031
D. 31 मार्च 2032
Answer: C. 31 मार्च 2031
स्पष्टीकरण: केंद्रीय मंत्रिमंडळाने ₹4,111 कोटींच्या कर्ज हमी निधीसह स्टँड-अप इंडिया योजना मार्च 2031 पर्यंत सुरू ठेवण्यास मंजुरी दिली आहे. या योजनेअंतर्गत आणखी 2.5 लाख महिला, अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातीतील उद्योजकांना मदत करण्याचे उद्दिष्ट आहे.
7. यमुना नदीवरील दिल्लीतील पहिल्या मनोरंजनात्मक क्रूझ सेवेचे उद्घाटन कोणत्या केंद्रीय मंत्र्यांनी केले?
A. नितीन गडकरी
B. सर्बानंद सोनोवाल
C. हरदीप सिंह पुरी
D. ज्योतिरादित्य सिंधिया
Answer: B. सर्बानंद सोनोवाल
स्पष्टीकरण: 10 नोव्हेंबर 2026 रोजी बंदरे, जहाजबांधणी आणि जलमार्ग मंत्री सर्बानंद सोनोवाल यांनी सोनिया विहार येथे राष्ट्रीय जलमार्ग-110 (National Waterway-110) वरील क्रूझ सेवेचे उद्घाटन केले.
8. स्वच्छ सर्वेक्षण 2025-26 च्या क्रमवारीत भारतातील सर्वात स्वच्छ शहर म्हणून कोणत्या शहराने प्रथम क्रमांक पटकावला?
A. इंदूर
B. नवी मुंबई
C. सुरत
D. विशाखापट्टणम
Answer: B. नवी मुंबई
स्पष्टीकरण: नवी मुंबईने भारतातील सर्वात स्वच्छ शहर म्हणून इंदूरच्या अनेक वर्षांच्या वर्चस्वाला मागे टाकले. स्वच्छ भारत मिशन-शहरी 2.0 अंतर्गत पुरस्कार राष्ट्रपतींच्या हस्ते प्रदान करण्यात आले. (टीप: काही अहवालांमध्ये विशाखापट्टणमसारख्या शहरांच्या विशिष्ट श्रेणींमधील उत्कृष्ट कामगिरीचाही उल्लेख करण्यात आला आहे.)
9. ब्रिटिश लेखक एम. जॉन हॅरिसन यांनी 2026 चा बुकर पुरस्कार कोणत्या कादंबरीसाठी जिंकला?
A. द एंड ऑफ एव्हरीथिंग (The End of Everything)
B. फ्लेश (Flesh)
C. द टेस्टामेंट्स (The Testaments)
D. ऑर्बिटल (Orbital)
Answer: A. द एंड ऑफ एव्हरीथिंग (The End of Everything)
स्पष्टीकरण: वयाच्या 81 व्या वर्षी ते बुकर पुरस्कार जिंकणारे सर्वात वयोवृद्ध विजेते आणि विज्ञानकथा/काल्पनिक साहित्याचे पहिले समर्पित लेखक ठरले. हा पुरस्कार 1969 मध्ये सुरू करण्यात आला होता. त्यांची ही कादंबरी डिस्टोपियन व्यंगात्मक साहित्य प्रकारातील आहे.
10. लिओनेल मेस्सीने सलग दोन हंगामांत MLS गोल्डन बूट जिंकून ऐतिहासिक कामगिरी केली. तो कोणत्या फुटबॉल क्लबसाठी खेळत आहे?
A. इंटर मियामी
B. LA गॅलेक्सी
C. न्यूयॉर्क सिटी FC
D. अटलांटा युनायटेड
Answer: A. इंटर मियामी
स्पष्टीकरण: मेस्सीने 2026 च्या नियमित हंगामात सर्वाधिक 26 गोल केले. सलग दोन हंगामांत गोल्डन बूट जिंकणारा तो पहिला खेळाडू ठरला. त्याने या काळात 17 असिस्टही नोंदवले.
11. भारत सरकारने लिथियम-आयन बॅटरीच्या 'ब्लॅक मास' निर्यातीवर मुख्यतः कोणत्या उद्देशाने बंदी घातली आहे?
A. महत्त्वाच्या खनिजांच्या आयातीवरील अवलंबित्व कमी करणे आणि देशांतर्गत पुनर्वापराला प्रोत्साहन देणे
B. परकीय चलनाचे उत्पन्न वाढवणे
C. परदेशातील इलेक्ट्रिक वाहन निर्मितीला मदत करणे
D. WTO नियमांचे पालन करणे
Answer: A. महत्त्वाच्या खनिजांच्या आयातीवरील अवलंबित्व कमी करणे आणि देशांतर्गत पुनर्वापराला प्रोत्साहन देणे
स्पष्टीकरण: परकीय व्यापार महासंचालनालयाने (DGFT) 11 नोव्हेंबर 2026 पासून लागू होणाऱ्या ITC (HS) कोड 85491400 अंतर्गत निर्यात धोरणात बदल केला आहे. याचा उद्देश सर्क्युलर इकॉनॉमी आणि देशांतर्गत बॅटरी पुनर्वापर व्यवस्था मजबूत करणे हा आहे.
12. ISRO ने आगामी कोणत्या मोहिमेसाठी क्रायोजेनिक इंजिनची 200 सेकंदांची फ्लाइट ॲक्सेप्टन्स चाचणी यशस्वीरीत्या पूर्ण केली?
A. चांद्रयान-4
B. GSLV-F19 (NVS-04 प्रक्षेपणासाठी)
C. गगनयान
D. आदित्य-L2
Answer: B. GSLV-F19 (NVS-04 प्रक्षेपणासाठी)
स्पष्टीकरण: ही चाचणी ISRO च्या महेंद्रगिरी येथील प्रोपल्शन कॉम्प्लेक्समध्ये घेण्यात आली. आगामी GSLV-F19 मोहिमेसाठी क्रायोजेनिक इंजिनची तयारी करण्याच्या दृष्टीने ही महत्त्वाची चाचणी आहे.
13. पटना महानगरपालिका NSE वर नगरपालिका बाँड सूचीबद्ध करणारी बिहारमधील पहिली नागरी संस्था बनली. या माध्यमातून अंदाजे किती निधी उभारण्यात आला?
A. ₹100 कोटी
B. ₹150 कोटी
C. ₹200 कोटी
D. ₹250 कोटी
Answer: C. ₹200 कोटी (सुमारे ₹199.99 कोटी)
स्पष्टीकरण: या 10 वर्षांच्या बाँडवर 9.20% व्याजदर निश्चित करण्यात आला होता आणि गुंतवणूकदारांकडून त्याला चांगला प्रतिसाद मिळाला. उभारलेल्या निधीचा वापर पटनामधील 18 विकास प्रकल्पांसाठी केला जाणार आहे.
14. बिगर-बँक पेमेंट सिस्टम ऑपरेटर्ससाठी RBI च्या नवीन सायबर सुरक्षा निर्देशांनुसार एखाद्या घटनेची माहिती किती वेळेत देणे अनिवार्य आहे?
A. 2 तास
B. 6 तास
C. 12 तास
D. 24 तास
Answer: B. 6 तास
स्पष्टीकरण: पेमेंट सिस्टम ऑपरेटर्सना सायबर हल्ले, सेवा खंडित होणे, फसवणूक किंवा व्यवहार निपटाऱ्यात विलंब झाल्याचे लक्षात आल्यानंतर सहा तासांच्या आत RBI आणि CERT-In यांना माहिती देणे आवश्यक आहे. हे निर्देश मोठ्या आणि मध्यम पेमेंट सिस्टम ऑपरेटर्सना त्वरित लागू होतात. लहान ऑपरेटर्सना अनुपालनासाठी अधिक वेळ देण्यात आला आहे.
15. डेमोक्रॅटिक पक्षाचे स्कॉट कोलोम (Scott Colom) यांना कोणत्या अमेरिकन राज्यातून सिनेटची जागा जिंकण्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला, ज्यामुळे पुनर्रचना कालावधीनंतर ते या राज्याचे पहिले कृष्णवर्णीय सिनेटर ठरतील?
A. अलाबामा
B. मिसिसिपी
C. जॉर्जिया
D. दक्षिण कॅरोलिना
Answer: B. मिसिसिपी
स्पष्टीकरण: प्रतिज्ञापत्रासह मतदान केलेल्या मतपत्रिकांची मोजणी झाल्यानंतर त्यांनी विद्यमान रिपब्लिकन सिनेटर सिंडी हाइड-स्मिथ यांचा पराभव केला.
16. COP31 हवामान परिषदेसंबंधी चर्चा कोणत्या शहरात आणि देशात सुरू झाली?
A. दुबई, UAE
B. अंताल्या, तुर्की
C. बाकू, अझरबैजान
D. ग्लासगो, ब्रिटन
Answer: B. अंताल्या, तुर्की
स्पष्टीकरण: 11 नोव्हेंबर 2026 च्या आसपास तुर्कीमधील अंताल्या शहरात हवामान बदलासंबंधी औपचारिक चर्चा सुरू झाली. यामध्ये उत्सर्जन कमी करणे, हवामान वित्तपुरवठा आणि असुरक्षित देशांना मदत करणे यांसारख्या महत्त्वाच्या विषयांवर चर्चा करण्यात आली.
17. एम. जॉन हॅरिसन यांच्या बुकर पुरस्कार विजेत्या कादंबरीचे सर्वात योग्य वर्णन कोणते आहे?
A. एक ऐतिहासिक प्रेमकथा
B. एक डिस्टोपियन विज्ञानकथा व्यंग्य
C. एक साहित्यिक आत्मचरित्र
D. एक गुन्हेगारी थरारकथा
Answer: B. एक डिस्टोपियन विज्ञानकथा व्यंग्य
स्पष्टीकरण: ही कादंबरी विनाशानंतरच्या ब्रिटनच्या पार्श्वभूमीवर आधारित आहे आणि 2008 च्या आर्थिक संकटापासून प्रेरित आहे. बुकर पुरस्कारामध्ये काल्पनिक आणि विज्ञानकथा साहित्याच्या दृष्टीने ही एक महत्त्वपूर्ण कामगिरी ठरली.
18. राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रातील (NCR) वाहन प्रदूषण नियंत्रित करण्यासाठी सर्वोच्च न्यायालयाने कोणत्या संस्थांना आवश्यक उपाययोजना करण्याचे निर्देश दिले?
A. केवळ दिल्ली सरकार
B. NCR राज्ये, MCD आणि दिल्ली पोलीस
C. केवळ CPCB
D. केवळ पर्यावरण मंत्रालय
Answer: B. NCR राज्ये, MCD आणि दिल्ली पोलीस
स्पष्टीकरण: सर्वोच्च न्यायालयाने दिवाळीच्या काळातील वायू गुणवत्ता निर्देशांकाच्या (AQI) समस्येपलीकडे जाऊन वाहनांमधून होणारे उत्सर्जन हे दिल्लीतील वायुप्रदूषणाचे प्रमुख कारण असल्याचे नमूद केले. न्यायालयाने संबंधित राज्ये आणि स्थानिक संस्थांना आवश्यक उपाययोजना करण्याचे निर्देश दिले.
19. भारताच्या किनारपट्टीची लांबी अलीकडे पुन्हा मोजण्यात आली असता ती अंदाजे किती असल्याचे आढळले?
A. 7,516 किमी
B. 11,099 किमी
C. 9,500 किमी
D. 8,000 किमी
Answer: B. 11,099 किमी (अचूकपणे 11,098.81 किमी)
स्पष्टीकरण: भारताच्या किनारपट्टीची नवीन मोजलेली लांबी 11,098.81 किमी आहे. ही पूर्वी वापरल्या जाणाऱ्या 7,516.6 किमी या आकड्यापेक्षा जवळपास 48% अधिक आहे. Sea Vigil-26 च्या संदर्भात या सुधारित आकड्याचा उल्लेख करण्यात आला. नवीन मोजमापाचा वापर करणारी ही पहिली आवृत्ती आहे.
20. IRDAI ने Ind-AS शी सुसंगत चौकट तयार करण्यासाठी कोणत्या विषयावर कार्यगट स्थापन केले आहेत?
A. विमा विपणन
B. जोखीम आधारित भांडवल (Risk-Based Capital - RBC)
C. आरोग्य विमा प्रीमियम
D. पुनर्विमा करार
Answer: B. जोखीम आधारित भांडवल (Risk-Based Capital - RBC)
स्पष्टीकरण: IRDAI ने जीवन विमा आणि बिगर-जीवन विम्यासाठी दोन स्वतंत्र कार्यगट स्थापन केले आहेत. सध्याच्या घटक-आधारित सॉल्व्हन्सी प्रणालीऐवजी जोखीम-आधारित भांडवल व्यवस्था लागू करणे हा यामागील उद्देश आहे.
21. केंद्रीय मंत्री जीतन राम मांझी यांनी सूक्ष्म उद्योगांना मदत करण्यासाठी कोणत्या योजनेअंतर्गत ₹1,000 कोटी जारी केले?
A. PMEGP
B. मुद्रा
C. स्टँड-अप इंडिया
D. ASPIRE
Answer: A. PMEGP
स्पष्टीकरण: प्रधानमंत्री रोजगार निर्मिती कार्यक्रम (PMEGP) अंतर्गत 11,333 नवीन सूक्ष्म उद्योगांना मदत करण्यासाठी मार्जिन मनी अनुदान जारी करण्यात आले. PMEGP ही बिगर-कृषी क्षेत्रातील सूक्ष्म उद्योगांसाठी कर्जाशी संलग्न अनुदान योजना आहे.
22. Sea Vigil-26 संदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान योग्य आहे?
A. ही तिसरी आवृत्ती आहे.
B. हा सराव केवळ तीन दिवस चालतो.
C. यामध्ये मच्छीमार आणि किनारी समुदायांचा सहभाग असतो.
D. हा सराव केवळ पश्चिम किनारपट्टीपुरता मर्यादित आहे.
Answer: C. यामध्ये मच्छीमार आणि किनारी समुदायांचा सहभाग असतो.
स्पष्टीकरण: हा सराव संपूर्ण भारतीय किनारपट्टी आणि विशेष आर्थिक क्षेत्रात (EEZ) आयोजित केला जातो. यामध्ये सर्व किनारी राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश, नौदल, तटरक्षक दल, पोलीस, सीमाशुल्क विभाग आणि स्थानिक समुदाय महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
23. रशिया आणि युक्रेन यांच्यात अमेरिकेच्या मध्यस्थीने चर्चा कोणत्या शहरात झाली, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर कैद्यांची सुटका करण्याबाबत सहमती झाली?
A. जिनिव्हा
B. अबू धाबी
C. इस्तंबूल
D. रियाध
Answer: B. अबू धाबी
स्पष्टीकरण: रशिया आणि युक्रेन यांच्यात अबू धाबी येथे अमेरिकेच्या मध्यस्थीने महत्त्वपूर्ण त्रिपक्षीय चर्चा झाली. वर्षाच्या सुरुवातीनंतरची ही पहिली महत्त्वपूर्ण चर्चा असल्याचे सांगण्यात आले. या बैठकीत मोठ्या प्रमाणावर कैद्यांची अदलाबदल करण्याबाबत सहमती झाली.
24. नोव्हेंबर 2026 च्या मध्यात स्पेनमध्ये किती वर्षांनंतर पहिल्यांदाच देशव्यापी संप झाला?
A. 5 वर्षे
B. 10 वर्षे
C. 14 वर्षे
D. 20 वर्षे
Answer: C. 14 वर्षे
स्पष्टीकरण: कामगार आणि कामगार संघटनांनी देशव्यापी संपात सहभाग घेतला. या संपामध्ये घरांच्या समस्या, क्रयशक्ती आणि आर्थिक व राजकीय मुद्द्यांवर विशेष भर देण्यात आला.
25. कोलकाता-सैरांग एक्सप्रेस आसाममधील कोणत्या ठिकाणाजवळ रुळावरून घसरली, ज्यामध्ये कोणतीही जीवितहानी किंवा दुखापत झाल्याचे वृत्त नाही?
A. गुवाहाटी मुख्य स्थानक
B. दिगारू रेल्वे स्थानक
C. सिलचर
D. डिब्रुगड
Answer: B. दिगारू रेल्वे स्थानक
स्पष्टीकरण: 11 नोव्हेंबर 2026 रोजी गुवाहाटीजवळ रेल्वेचा इंजिन आणि अनेक डबे रुळावरून घसरले. या घटनेत कोणताही प्रवासी जखमी झाल्याचे वृत्त नाही. प्रवाशांना दुसऱ्या रेल्वेने सुरक्षितपणे पुढील ठिकाणी पोहोचवण्यात आले.